Blog

Kajtus, tovenaar – recensie

Toen ik onlangs een boek wilde kopen van de Pools-Joodse arts en pedagoog Janusz Korczak (1878 – 1942), ontdekte ik dat hij ook kinderboeken heeft geschreven. Mijn dochter (8) en ik lazen ‘Kajtus, Tovenaar‘, met plezier en soms ook ontroering. Ik vertel hier graag iets meer over dit kinderboek.

Een greep uit 14 verhalen
‘Kajtus, tovenaar’ gaat over een jongen die tovenaar wil worden. Elke dag oefent hij en het lukt steeds beter. Zo laat hij de pen van de meester verdwijnen, als die voor straf een aantekening in zijn rapport wil schrijven. Een andere keer tovert Kajtus heerlijke snoepjes, verpakt in goudpapier. Op een saaie middag op school tovert hij de tijd vooruit, zodat hij eerder vrij is. De hele stad is in verwarring en Kajtus heeft de grootste lol. Maar dat laat hij niet merken, want hij wil niet dat de mensen doorkrijgen dat hij erachter zit.
De grootmoeder van Kajtus vertelt hem spannende verhalen. Bijvoorbeeld over die dronken buurman die zijn kinderen wilde slaan, totdat Kajtus’ opa daar lucht van kreeg en er een stokje voor stak. Oma vertelt hem dat zijn opa een lieve man was die niet tegen onrecht kon.
Op een dag verdwaalt Kajtus in het bos en raakt bewusteloos door honger, moeheid en kou. Een man brengt hem naar het ziekenhuis en als Kajtus wakker wordt is er een dokter bij hem. De dokter vindt dat Kajtus slaag verdiend heeft vanwege het weglopen. Maar dan komt de vader van Kajtus binnen en neemt zijn zoon in zijn armen. Hij zegt: “Ik zal mijn kind nooit slaan! Het kan best zijn dat hij nog ziek is, maar ik neem Kajtus toch maar liever mee naar huis. Volgens mij is hij bij ons thuis beter af dan hier in het ziekenhuis.”
Juf Wanda is Kajtus’ lievelingsjuf. Zij is zo’n juf die eerlijk tegen je is en je als mens behandelt. Juf Wanda straft de kinderen in haar klas niet en dat wordt haar niet in dank afgenomen. Door de schooldirecteur en andere onderwijzers tenminste. Op de school van Kajtus vinden ze het belangrijker dat de kinderen hoge cijfers halen dan dat ze het er fijn hebben. Juf Wanda voelt zich er niet langer thuis en gaat in een weeshuis werken. Maar de vriendschap tussen juf Wanda en Kajtus blijft.
Op een dag tovert Kajtus zijn dubbelganger, zodat hij op avontuur kan gaan zonder dat zijn ouders hem zullen zoeken. Hij reist van Warschau naar Parijs en van Parijs naar Amerika. Kajtus komt zelfs in Hollywood terecht en krijgt de hoofdrol in een film over een arm weeskind. Maar als de grote première daar is, gaat hij toch liever naar een vioolconcert van een Poolse violist. Kajtus tovert in zijn hoofd een viool van rozenhout en speelt ongemerkt met de violist mee. Het stuk dat ze spelen, heet Heimwee. Dan voelt Kajtus hoe hevig hij naar huis verlangt. De violist moedigt hem aan om zijn hart te volgen.

Kinderen hebben het recht om met tederheid en respect door volwassenen behandeld te worden, vanuit gelijkwaardigheid. ~ Janusz Korczak.

Foto: Samuel Zeller
Foto: Samuel Zeller

Co-creatie
De verhalen in dit boek, dat 102 pagina’s telt, vertelde Janusz Korczak destijds aan de kinderen in zijn Joodse weeshuis in Warschau. Hij luisterde heel goed naar de reacties van de kinderen, en paste zijn verhalen daarop aan. In feite hebben de kinderen dus meegeschreven aan dit boek! Karel Eykman heeft het boek bewerkt op basis van de vertaling van René Görtzen. De illustrator, Patsy Backx, creëerde levendige, eenvoudige tekeningen in zachte, vergrijsde tinten, die als foto’s tussen de verhalen zijn geplakt. Het boek werd als Jaarboek 2016 van de Janusz Korczak Stichting uitgegeven door Levendig Uitgevers.

Het klopt wat je voelt 
Dit boek zit vol humor en spanning, wat veel kinderen zal aanspreken. Wat ik zo waardeer is dat in de verhalen duidelijk wordt bij welke volwassenen Kajtus zich op zijn gemak voelt, wie hem accepteren zoals hij is, met welke mensen hij een fijne relatie heeft. Kajtus ontmoet ook volwassenen bij wie hij het tegenovergestelde ervaart: afwijzing, vernedering. Het is alsof Korczak tussen de regels door zegt: “Het klopt dat je boos wordt als een volwassene je niet goed behandelt. Het is niet wat jij nodig hebt als ze zó met je omgaan. Het klopt ook als je liefde en vriendschap voelt als een volwassene je met respect behandelt en voor je opkomt. Dát ben je waard.”

Nabij tot het einde
Met Korczak en zijn co-schrijvers, de kinderen in het weeshuis, liep het niet goed af. In 1942 werden Korczak en de kinderen eerst naar het getto in Warschau en daarna naar kamp Treblinka gebracht. Daar zijn ze omgebracht. Hoewel Janusz Korczak verschillende keren de kans kreeg om te ontsnappen aan de gaskamer, bleef hij de kinderen nabij tot dit meedogenloze einde. Zijn belangrijke boodschap, dat kinderen óók mensen zijn, is wat een wijs man met een gevoelig hart de wereld heeft nagelaten. Die boodschap hoor ik heel duidelijk in ‘Kajtus, Tovenaar‘.

Inpiratie
Hoe houd je van een kind?
The Last Korczak Boy
In 1942, a man led 192 children to the gas chambers…
Werkstuk van Renée van Eeken (leerling op een basisschool in Amersfoort)
Janusz Korczak Stichting

De Gulden Opvoedregel

In hoeverre komt de Gulden Regel tot zijn recht bij een aantal gangbare gebruiken in de omgang met kinderen? Jan Hunt schreef erover en ik mocht haar artikel vertalen.

Behandel anderen zoals u door hen behandeld wilt worden.’

De Gulden Regel heeft zijn uitmuntendheid als moreel richtsnoer sinds oude tijden bewezen. Griekse en Joodse denkers, Confucius, Jezus en andere leermeesters in de ethiek hebben allen deze regel uitgedragen. De regel wordt met ‘Gulden Regel’ aangeduid, om zijn eervolle plaats als hoogste levensregel aan te geven. Welke andere regel dan de Gulden Regel zou nuttiger kunnen bij de dagelijkse omgang met kinderen? Een variant van de Gulden Regel voor omgaan met kinderen zou zijn: ‘Behandel je kind zoals je zelf behandeld zou willen worden als jij je in zijn of haar positie bevond’.

Het kan verhelderend zijn om te kijken of deze ‘Gulden Opvoedregel’ tot zijn recht komt bij een aantal gangbare disciplinaire methoden die opvoeders hanteren, terwijl we nu een man en vrouw in de positie van volwassene en kind plaatsen.

  • Fysieke straf
    Een vrouw morst per ongeluk koffie op het nieuwe colbert van haar man. Haar man geeft haar een tik.*
    Denk je dat deze vrouw in de toekomst behoedzamer zal omgaan met de spullen van haar man? Of zou ze misschien eerder geneigd zijn om aangifte te doen van huiselijk geweld?
  • Time-out
    Een man begint te twisten met een vriend die op visite is. Zijn vrouw zegt: “Het is niet aardig om te ruziën met je vriend! Dit wil ik niet hebben! Ga maar een half uur naar je kamer!”
    Zal de man voortaan minder ruzie zoeken? Zal deze gênante situatie hem één en ander duidelijk maken? Zal hij zich gemotiveerd voelen om zijn vriend excuses aan te bieden?
  • Consequenties
    Een vrouw is op pad met haar auto en vergeet te tanken, ze komt zonder benzine te zitten. Ze belt haar man en vraagt of hij wat benzine wil kopen en het haar wil brengen. Hij weigert, hij legt uit dat ze zal moeten leren van ‘natuurlijke consequenties’ zodat ze voortaan wat verantwoordelijker zal zijn.
    Zal deze vrouw een volgende keer als de tank leeg raakt eraan denken deze te vullen? Of zal ze zo in beslag zijn genomen door fantasieën over een echtscheiding, dat ze minder bezig is met onbelangrijke zaken zoals onderhoud van een auto?
  • Tellen
    Een vrouw herinnert haar man, die de krant leest na het avondeten, dat het zijn beurt is voor de afwas. Hij mompelt: “Hmm… hmm..,” en blijft lezen. De vrouw zegt beslist: “Je moet nu de afwas doen! Ik tel tot drie: één, twee…”
    Zal deze man nu graag willen samenwerken met zijn vrouw? Of zal hij tot de conclusie komen dat hij met een krankzinnige getrouwd is? Zou hij zich, op zijn minst een klein beetje, geliefd voelen?

Op deze manier bekeken, lijken al deze disciplinaire methoden belachelijk. De verklaring voor dit verschijnsel is dat men in onze maatschappij op een zeker moment heeft besloten dat kinderen anders reageren op bepaalde gedragsprincipes dan volwassenen. Dit is een zeer schadelijke misvatting. De realiteit is dat kinderen, net als volwassenen, het liefst willen samenwerken met diegenen die hen met vriendelijkheid, respect, begrip en waardigheid bejegenen. De enige ‘methode’ die zinnig is binnen menselijke relaties – of het nu om kinderen of volwassenen gaat – is onvoorwaardelijke liefde.

Foto: Matt Hoffman
Foto: Matt Hoffman

We hebben in onze samenleving de verkeerde vraag gesteld. We vroegen: “Welke regels werken voor kinderen en welke voor volwassenen?” De realiteit is gelukkig veel eenvoudiger: alle mensen gedragen zich naar hoe ze behandeld worden. Leeftijd maakt daarbij geen enkel verschil.

Ouders die hun kinderen willen helpen opgroeien tot verantwoordelijke en liefhebbende volwassenen, kunnen niets beters doen dan die ene Gulden Opvoedregel voor ogen houden: ‘Behandel je kind zoals je zelf behandeld zou willen worden als jij je in zijn of haar positie bevond’. Deze regel is simpel, duidelijk en effectief. We hoeven ons dan ook niet meer af te vragen vanaf welke leeftijd deze regel toepasbaar zou zijn. Deze regel past elk mens.

*In Nederland is het sinds 2007 bij de wet verboden om kinderen fysiek te straffen (noot van de vertaler).

Auteur: Jan Hunt
Oorspronkelijke titel: The Parenting Golden Rule 
Vertaling: Heleen Bos (voor KROOST)

Jan Hunt, M. Sc., woont in Gabriola, Canada. Ze biedt wereldwijd begeleiding met een focus op ouderschap en thuisonderwijs en is directeur van The Natural Child Project. Ze is auteur van de boeken The Natural Child – Parenting from the Heart en A Gift for Baby

De bijwerkingen van macht

Er zijn situaties waarbij het nodig is om als ouder je macht te gebruiken. Niet om je zin te krijgen of om te laten merken wie de baas is, maar om te beschermen. Denk aan een kind dat een drukke weg wil oversteken, dat kind hou je tegen! Vaak dénken we echter dat we macht moeten gebruiken, maar klopt dat? Het is mijn ervaring dat er bijna altijd alternatieven zijn. En welke problemen halen we ons op de hals, als we toch macht gebruiken? Zijn we ons bewust van de keerzijde van die medaille? Ik deel in dit blog een aantal persoonlijke ervaringen met betrekking tot macht én ik wil je informeren over de bijwerkingen ervan. 

Wat is macht?
Thomas Gordon heeft uitgebreid over het thema macht geschreven, door hem ook wel aangeduid als gezag-M. In het kort gaat macht over een vorm van gezag waarbij de ander wordt gedwongen en/of gedomineerd. Bij deze vorm van gezag worden beloningen en/of straffen ingezet. Mensen wie dit soort macht gebruiken hopen dat de ander zal doen wat zij willen, gehoorzaam zal zijn. Ze gaan in een positie staan waar ze de baas spelen over anderen. Hij of zij die macht gebruikt, bepaalt de doelenGordon merkt op dat de intentie hierbij goed kan zijn, deze doelen kunnen het kind ten goede komen. Hiermee verdedigen deze mensen hun handelen: “Het is voor je eigen bestwil, later ben je me dankbaar.” Mensen die macht gebruiken denken dat zij weten wat het beste is voor de ander, bijvoorbeeld omdat ze ouder zijn, wijzer, ervaren, opgeleid en ga zo maar door. Sommigen praten gebruik van macht goed vanuit hun geloof. Bij gebruik van macht zijn er altijd winnaars en verliezers.

Het drankje – ervaring 1
Toen mijn dochter ongeveer 1,5 jaar oud was kreeg ze eens antibiotica voorgeschreven vanwege een infectie. Ik had haar al een paar keer gedwongen het drankje in te nemen. Mijn dochter verzette zich hevig, ze draaide haar hoofd weg en hield haar handen voor haar gezicht. In een gesprek met iemand, kreeg ik handvatten aangereikt hoe ik het ook anders zou kunnen aanpakken, zonder dwang. Die informatie was nieuw voor mij, ik ben daar zelf niet mee grootgebracht en ook ontbraken zulke voorbeelden in mijn omgeving. Maar ik wilde het proberen, het idee sprak mij aan, er ging respect vanuit. De eerstvolgende keer toen ik het drankje wilde geven en mijn dochter protesteerde, legde ik het spuitje waar het drankje in zat even weg: “Je wilt het nu niet hè?” vroeg ik. Later probeerde ik het nog eens. Wonder boven wonder nam mijn kind het drankje nu zonder problemen in. Ik kon het bijna niet geloven! Gaandeweg begon ik te begrijpen dat het verzet van mijn dochter een reactie was op mijn houding, omdat ik macht (dwang) gebruikte. Toen ze kennelijk eenmaal vertrouwen had dat ik haar autonomie zou respecteren, kwam er ruimte voor samenwerking.

Vrijwillige medewerking van een kind, is de enige vorm van medewerking die waardevol is om te krijgen. ~ Jan Hunt

De prik – ervaring 2
Een andere keer leerde ik over macht en zelfdiscipline, toen mijn dochter 4 jaar was en een vaccinatie zou krijgen. Van tevoren had ik haar uitgelegd waarom we naar het consultatiebureau gingen. Ze was ervan op de hoogte dat ze een prik zou krijgen die haar voor bepaalde ziekten moet beschermen. Ik vertelde haar dat die prik pijnlijk kon zijn. Ik vertelde haar óók dat als ze het niet wilde dat het dan niet zou gebeuren. Dat maakte ik ook duidelijk toen we bij de arts waren: “Als Sara het nu niet wil, maken we graag een nieuwe afspraak,” zei ik. Het ontroert me opnieuw als ik eraan denk dat mijn dochter koos voor de injectie, die pijnlijk voor haar was. Het ongekende vertrouwen dat mijn kind toonde maakt mij nederig en geeft mij besef van mijn verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat dit vertrouwen heel blijft.

Foto: Danielle Macinnes
Foto: Danielle Macinnes

Proefzwemmen – ervaring 3
Mijn dochter was een jaar of 5, toen ze zou proefzwemmen voor haar A-diploma. In de kleedruimten en rondom het zwembad, overal was het vol, verschillende groepen kinderen en hun ouders kwamen om beurten voor het proefexamen. Het was een drukte van jewelste waar ik niet op had gerekend en waar ik mijn dochter niet op had voorbereid. Door de mensenmassa vonden we een weg, veel tijd om aan de situatie te wennen was er niet meer. De zwemjuffrouw zag ons, kwam naar ons toe en ze wilde mijn dochter bij de hand pakken: “Kom snel mee, we gaan beginnen,” zei ze. Mijn dochter klampte zich aan mij vast: “Ik wil bij jou blijven!” “Ach kom nou, dit moet even, ze kan het,” zei de juf. “Sara wil het nu niet, en ik dwing haar niet, dat is een belangrijke waarde voor mij,” antwoordde ik. Hoofdschuddend liep de zwemjuf weg en wij zochten een plekje aan de rand van het zwembad. Terwijl mijn gespannen kind kalmeerde, keken we naar de kinderen die de schoolslag, de rugslag en het watertrappelen demonstreerden. Enkele weken later, toen er weer proefzwemmen was, deed mijn dochter vol overtuiging mee en haalde kort daarna haar diploma. Ik vierde dat het mij opnieuw was gelukt om haar niet te (laten) dwingen, dat ik haar behoefte aan autonomie had gerespecteerd. Ik ben niet verbaasd dat mijn dochters liefde voor zwemmen intact is gebleven. De ervaringen hebben mij geleerd dat als een kind gewoonlijk niet wordt gedwongen, zij gehoor geeft op die momenten dat het er werkelijk toe doet, bijvoorbeeld in situaties waarin gevaar dreigt en er geen tijd is om te communiceren.

De realiteit is, dat een kind gebruik van macht zelden of nooit als in zijn belang ervaart. ~ Thomas Gordon

Wat men niet vertelt
Er zijn nog veel andere situaties waarin ik leerde mijn kind te respecteren in plaats van te dwingen en ik blijf leren. Er waren situaties met betrekking tot voeding (denk aan groenten en fruit eten), verzorging (denk aan tanden poetsen), slapen en rusten (denk aan bedtijden), omgaan met schermen en er zullen hopelijk nog vele situaties volgen. Het helpt mij om te weten dat zelfs in situaties waarin wij denken dat het niet anders kan, de negatieve impact van machtsgebruik niet uitblijft. Daarom vind ik het zo oneerlijk dat ouders zo vaak worden aangemoedigd om in hun macht te gaan staan, hun kinderen te sturen, te dwingen, te begrenzen. Sommige opvoeddeskundigen beweren zelfs dat kinderen dat zelf zouden willen, dat zij zich daar veilig bij voelen, het aloude: ‘het is voor hun eigen bestwil’. Maar deze deskundigen vertellen niet over de keerzijde van de medaille, over de bijwerkingen van macht. In een Gordon® training vertellen we je wel het hele verhaal. De realiteit is, zo legt Gordon uit, dat een kind gebruik van macht zelden of nooit als in zijn belang ervaart. Daarnaast zit geen enkele opvoeder te wachten op de reacties op macht. Die reacties op macht zie je hieronder opgesomd. Ik herken meteen de eerste reactie, ‘verzet’, als ik terug denk aan de situatie toen ik mijn dochter dwong het antibioticadrankje te nemen. Misschien herken jij ook reacties bij je kind toen je hem of haar ergens toe dwong? In het boek Luisteren naar Kinderen door Thomas Gordon worden deze gevolgen of reacties op macht verder uitgediept.

De gevolgen van macht  
1. Verzet, zich afzetten, opstandigheid, negativisme
2. Haat, boosheid, vijandigheid
3. Agressie, wraakneming, terugslaan
4. Liegen, gevoelens verbergen
5. Anderen de schuld geven, klikken, bedriegen
6. Domineren, de baas spelen
7. Beslist willen winnen, niet tegen verlies kunnen
8. Een verbond sluiten, samenspannen tegen de ouders
9. Onderwerping, gehoorzaamheid, meegaandheid
10. In een goed blaadje proberen te komen, hielen likken, de gunst zoeken
11. Zich schikken, gebrek aan zelfwerkzaamheid, bang zijn iets nieuws te proberen, eisen dat succes verzekerd is
12. Zich onttrekken, ontsnappen, fantaseren, regressie.

Je bent welkom!
Afzien van machtsgebruik betekent dat je geen-probleem-gebied groter wordt. Het is mijn ervaring dat omgaan met kinderen zoveel gemakkelijker en plezieriger wordt nu ik assertieve en respectvolle ouderschapsvaardigheden ken, die niet op machtsgebruik zijn gebaseerd. Er is meer verbinding, vertrouwen, samenwerking. Als jij wilt weten hoe je met kinderen om kunt gaan zonder dwang, terwijl de behoeften van je kind(eren) en die van jezelf zoveel mogelijk worden ingevuld, dan nodig ik je van harte uit om mee te doen met de training ‘Effectief Communiceren met Kinderen’. Met het Gordon® model krijg jij een effectief en beproefd alternatief in handen waarbij verliezers tot het verleden behoren: jullie winnen allebei. Met de vaardigheden van dit model werk je aan een duurzame relatie tussen jou en je kind(eren). En mochten de bijwerkingen van macht zich al laten gelden in jouw gezin, dan zullen de Gordon® vaardigheden ongetwijfeld bijdragen aan een goed herstel, zo is mijn ervaring. Je bent van harte welkom!

Bronnen:
Hoofdstuk 10 uit Luisteren naar Kinderen door Thomas Gordon
Hoofdstuk 11 uit Geweldloze Communicatie door Marshall Rosenberg
Artikel The Parenting Magic Words door Jan Hunt

Geboren Pestkoppen

Het is te gemakkelijk en heel verleidelijk om pestkoppen te veroordelen vanwege hun pestgedrag, stelt psycholoog Robin Grille. In dit artikel geeft hij weer hoe geweld in de vorm van pesten ontstaat en hoe slachtoffers van pesten én pestkoppen geholpen kunnen worden. Hierdoor wordt ook duidelijk hoe we pesten in de toekomst kunnen helpen voorkomen. 

Onlangs was er veel media-aandacht voor het fenomeen ‘pesten op school’, en dat is het vieren waard. Eindelijk begint onze wereld het lot van kinderen, zij die de minste macht hebben in onze samenleving, serieus te nemen. De initiatieven die op diverse scholen gestalte krijgen, zijn zo ontworpen dat men in probleemsituaties kan ingrijpen door zichtbaar te maken wie de pestkoppen en wie hun slachtoffers zijn. Daarna wordt er advies en training gegeven ten behoeve van effectievere sociale vaardigheden. Er zijn programma’s ontwikkeld om pestkoppen op school alternatieve gedragspatronen, meer impulscontrole, conflictoplossende en onderhandelingsvaardigheden aan te leren. De slachtoffers van pesten worden gesteund en beschermd en krijgen, indien praktisch haalbaar, een weerbaarheidstraining.

Hoewel deze symptoomgerichte benadering een aantal gunstige effecten oplevert, is het slechts een gedeeltelijke oplossing van het probleem. Als we pogingen ondernemen om geweld van scholen te verdrijven door ons uitsluitend te richten op het aanpakken van de pestkop, veronderstellen we wellicht dat hij of zij het ‘slechte kind’ is, dé aanstichter van het geweld. Het is te gemakkelijk en heel verleidelijk om pestkoppen te veroordelen vanwege hun pestgedrag. We pikken zo’n kind eruit, labelen het als kind met een gedragsprobleem, of wellicht een aandachtsstoornis. De kans is aanwezig dat iemand ergens in een laboratorium op zoek is naar een ‘pestgen’. Wellicht zullen zelfs farmaceutische bedrijven zoeken naar een biochemische verklaring voor pesten: “Wat zullen onze aandeelhouders opkijken als ze horen dat we een regulerend medicijn voor pestkinderen hebben ontwikkeld!”

Tekening door Sara, 18-6-16
Tekening door Sara, 18-6-16

Dit kind werd op de één of andere manier pijn gedaan en reageert die pijn nu af op anderen

Als we een kind dat anderen pijn doet, de volledige verantwoordelijkheid geven voor het agressieve gedrag, is dat een vorm van wraak; op die manier pesten wij de pestkop. In feite negeren we dan nog een keer dat een pestkop lijdt; dit kind werd op de één of andere manier pijn gedaan en reageert die pijn nu af op anderen. De realiteit is dat geweld niet voortkomt uit individuen; geweld is een symptoom van gezinnen die het moeilijk hebben, misschien wel met gezinsleden die elkáár pijn doen.

Als we geloven dat betere sociale vaardigheden aangeleerd kunnen worden, kunnen we er niet omheen dat gewelddadige trekken ook worden aangeleerd. Dit kan ongemakkelijk zijn voor mensen die het idee koesteren dat mensen nu eenmaal met een ‘slechte’ natuur worden geboren. Een groot aantal onderzoeken, wereldwijd herhaaldelijk opnieuw gedaan, heeft aangetoond dat geweld thuis (zowel fysiek als verbaal) gewelddadige kinderen voortbrengt. In een Australisch onderzoek werd een verband gevonden tussen disfunctionele gezinnen en gewelddadige kinderen (Rigby K, Journal of Family Therapy, mei 1994). Er zijn weinig ideeën die zoveel steun krijgen vanuit de onderzoeksliteratuur, en toch is er verbazingwekkend genoeg weinig aandacht voor de gezinnen waarin pestkoppen opgroeien.

Pesten is het best uit te leggen als een vorm van aangepast gedrag, dat voordelen oplevert binnen een bepaalde gezinscultuur. Een studie door A.C. Baldry en D.P. Farrinton, gepubliceerd in de Journal of Legal and Criminological Psychology (september 1998), onderzocht 11-14 jarige schoolkinderen die zichzelf als pestkop en/of slachtoffer hadden betiteld. Beide typen kinderen kwamen uit gezinnen waar een autoritaire opvoedstijl werd gehanteerd. Dat is zo’n stijl van: “Doe wat je wordt opgedragen, want anders zwaait er wat! Geen vragen!” Een autoritaire opvoedstijl wordt gekenmerkt door straffen, door een onwrikbaar machtsverschil in het voordeel van de ouders, en door het ontbreken van uitleg, onderhandeling of overleg.

De sociale leertheorie is een algemene stroming binnen de psychologie, die ervan uitgaat dat gewelddadig gedrag wordt aangeleerd. Ondersteund door een enorme hoeveelheid aan onderzoeksgegevens verklaren voorstanders van de sociale leertheorie dat kinderen voornamelijk geweld aanleren door gewelddadige rolmodellen te imiteren. Dit betekent dat ouders die gebruik maken van lijfstraffen of verbale mishandeling om hun kinderen ‘onder controle te houden’, onbewust fungeren als primaire rolmodellen voor pestgedrag (Bandura 1973, Baron 1977). Andere gewelddadige rolmodellen, de secundaire bronnen, zijn bijvoorbeeld oudere broers en zussen, geweld in de media, leeftijdsgenoten en zelfs leerkrachten. Spatz-Wisdom maakte een gedegen analyse van studies waarbij was onderzocht of geweld transgenerationeel is. Zij vond substantiële steun voor de opvatting dat geweld wordt voortgebracht door geweld. Er zijn maar weinig zaken waarover psychologen het over de gehele linie zo eens zijn met elkaar. Het verband geldt zelfs voor verbaal geweld, zoals onderzoekers (Y.M.) Vissing et al. (artikel in: “Child Abuse and Neglect”, 1991) ontdekten. Uit hun onderzoek bleek dat kinderen die thuis meer verbaal geweld te verduren hadden gehad (die werden uitgescholden of beledigd) in hogere mate crimineel gedrag vertoonden en agressiever waren tegenover anderen.

De lijst met resultaten is oneindig lang, met onderzoeken zoals dat van McCord’s (1979) onder 230 jongens. Daaruit bleek dat de onderzoeker in 3/4 van de gevallen in staat was om crimineel gedrag nauwkeurig te voorspellen op basis van een gewelddadige opvoeding. Sheline et al. (1994) ontdekten dat de ‘gedragsproblemen’ bij basisschooljongens consequent terug te voeren waren op een gebrek aan genegenheid van de ouders, en op het gebruik door die ouders van lichamelijke vormen van straf, zoals slaan. In een onderzoek onder 570 Duitse gezinnen vonden Muller et al. (1995) een direct verband tussen strenge straffen en antisociaal gedrag bij kinderen.

Het is niet moeilijk om te begrijpen waarom kinderen die lijfstraffen krijgen, pestkoppen kunnen worden

Onlangs heeft psycholoog Elizabeth Gersoff (2002) de enorme taak op zich genomen om alle onderzoeken te verzamelen (88 in totaal) die de afgelopen 60 jaar zijn gedaan naar de effecten van lijfstraffen. Ze richtte zich uitsluitend op studies die gebruikelijke vormen van slaag in beschouwing namen; studies die zich richtten op vormen van slaag die lichamelijk schade veroorzaken of die wettelijk verboden zijn, werden uitgesloten. Het bewijs dat zij in al deze onderzoeken vond, was eenduidig en overweldigend: zelfs gebruikelijke vormen van slaag kunnen kinderen agressiever maken. We kunnen onszelf daarom niet langer voorhouden dat de gebruikelijke vormen van slaag niet gewelddadig zijn, omdat deze maar al te vaak leiden tot agressiever gedrag bij kinderen.

Het is niet moeilijk om te begrijpen waarom kinderen die lijfstraffen krijgen, pestkoppen kunnen worden. Al in 1977 concludeerden onderzoekspsychologen Walters en Grusec ‘dat fysieke straffen… leiden tot toename van agressief gedrag, en dat het mechanisme voor deze toename imitatie is’ (Walters en Grusec 1977). Onbewust fungeert de ouder die slaat of tikken uitdeelt als een rolmodel voor agressief gedrag. Hoe dit werkt, werd op een vernuftige manier gedemonstreerd door middel van een serie experimenten waarover wordt gerapporteerd in Bandura’s boek uit 1973: ‘Agression: A Social Learning Analysis’. Deze experimenten lieten op illustratieve wijze zien hoe kinderen volwassenen imiteerden, die op een gewelddadige manier met poppen omgingen.

Om te zorgen dat voorbeeldgedrag effectief wordt doorgegeven, moet aan drie voorwaarden worden voldaan. Ten eerste zijn kinderen sterker geneigd rolmodellen na te doen tegen wie ze opkijken of van wie ze houden. Daarom zijn ouders zulke krachtige voorbeeldfiguren. Ten tweede wordt het gedrag van het rolmodel vaker nagedaan als dat gedrag succesvol blijkt. Met andere woorden, de overtuiging dat degene die de macht heeft, gelijk heeft en in zijn recht staat, wordt doorgegeven als degene die fysiek straft, erin slaagt het gedrag van een kind te veranderen, terwijl het machtsgebruik door niemand ter discussie wordt gesteld. De derde voorwaarde voor overdracht van voorbeeldgedrag aan kinderen is dat het gebruik van geweld gerechtvaardigd en bekrachtigd wordt. Anders gezegd is het dus zo dat kinderen meer geneigd zijn agressief gedrag te vertonen wanneer ze ervan overtuigd zijn dat de hardvochtige straf ‘verdiend’ is.

Het is aangetoond dat gewelddadige kinderen uit gewelddadige of verwaarlozende gezinnen komen. Daarover is inmiddels genoeg gezegd. Toch gaat slechts ongeveer de helft van de mishandelde kinderen zelf over tot mishandeling. Hoe komt dat? Degenen die ervan overtuigd zijn dat zij verbaal of fysiek geweld ‘verdienden’, zijn degenen die zelf opmerkelijk vaker gewelddadig zijn. Dit geldt ook wanneer men getuige is geweest van geweld jegens anderen. Bandura (1973) refereert aan een onderzoek waaruit bleek dat kinderen veel vaker gewelddadig gedrag imiteerden dat zij zagen in video’s, als dergelijk gedrag werd goedgekeurd door een volwassene, minder vaak wanneer de volwassene geen commentaar gaf, en nog minder als de volwassene zich afkeurend uitliet over het gewelddadige gedrag in de video. Kinderen die opgroeien in de overtuiging dat de slaag die ze krijgen hun verdiende loon is, vinden geweld in het algemeen meer acceptabel en worden er ongevoeliger voor. Zij zijn degenen bij wie de kans het grootst is dat ze zelf gaan pesten, slachtoffer worden, of allebei.

Een neveneffect van streng straffen is dat het mensen ongevoelig maakt voor hun eigen pijn, en daarmee ook voor de pijn van anderen. Dit proces, dat leidt tot ongevoeligheid voor geweld, is wat de drempel voor het uitoefenen van geweld aanzienlijk verlaagt. Het ongevoelig worden voor geweld begint wanneer een kind dat wordt gelabeld als ‘stout’ of ‘slecht’, deze beschuldigingen en aanvallen op zijn persoonlijkheid gelooft. Over de geestelijke wonden die worden veroorzaakt, groeit een dikke huid, die de diepte van de onderliggende pijn verhult. De pijn en het verraad worden bedekt, geminimaliseerd, gebagatelliseerd, of ontkend. Gevoelloosheid voor de eigen pijn brengt onverschilligheid voor de pijn van anderen met zich mee. Diegenen bij wie de woede overkookt, worden pestkoppen en zij die door angst worden verlamd, worden slachtoffers. Anderen zweven er tussenin; zij zijn geneigd tot vergelding en ze geloven dat gebruik van macht gerechtvaardigd is. Velen onder ons werden als kind gestraft en geslagen; eenmaal volwassen doen we daar luchtig over of beweren we onverschillig: “Het heeft me geen kwaad gedaan!”

De mate waarin volwassenen de neiging hebben het geweld dat ze als kind moesten ondergaan recht te praten of te minimaliseren, wordt huiveringwekkend duidelijk in onderzoek zoals dat van Berger et al. (1988) en Knutson en Selner (1994). Uit deze onderzoeken bleek dat van de deelnemers bij wie was gerapporteerd dat zij zó ernstig waren gestraft in hun kindertijd, dat zelfs ziekenhuisopname nodig was, slechts 43% en 60% (respectievelijk) zichzelf als mishandeld beschouwden. Daarentegen ontdekten Hunter en Kilstrom (1979) dat mensen die openlijk hun woede toonden over het misbruik waaronder zij als kind hadden geleden, statistisch minder geneigd waren het misbruik op anderen over te dragen. Kinderen die geslagen zijn en dus kans hebben om zelf te gaan pesten of het verkeerde pad op te gaan, kunnen worden geholpen door deze kinderen expliciet duidelijk te maken dat de slagen en afranselingen die ze kregen verkeerd waren en dat zij dat geweld niet hebben verdiend.

We moeten goed begrijpen dat pestgedrag een reactie is op machteloosheid

Een holistische en daarmee effectievere manier voor de ‘aanpak’ van pestkoppen op scholen zou zijn om met mededogen de omgeving te onderzoeken waarbinnen het geweld werd aangeleerd. Daarna kan men aan de slag gaan om in samenwerking met de betreffende familieleden de dynamiek in de gezinsomgeving te veranderen. Als geweld aangepast gedrag is dat binnen het gezin werd geleerd, is het onzinnig een pestkop te leren om geen geweld te gebruiken, met vervolgens als enige maatregel hem/haar terug te sturen naar diezelfde omgeving, terwijl zo’n kind niet bij machte is om die omgeving te veranderen. We moeten goed begrijpen dat pestgedrag een reactie is op machteloosheid. Het duiden van pestkoppen als daders is oppervlakkig, want in feite zijn zij slachtoffers. Er is een fundamentele verandering nodig van de manier waarop zo’n gezin functioneert. Die verandering kan worden gerealiseerd door alternatieve vaardigheden aan te reiken voor de autoritaire, straffende machtsmethoden waarmee men in deze gezinnen met kinderen omgaat.

Modellen uit de gezinstherapie die zijn gebaseerd op de Systeemtheorie zijn niet-beschuldigend; ze herkennen en erkennen dat elk familielid zijn of haar best doet met de capaciteiten en hulpmiddelen waarover de betreffende persoon beschikt. Nieuwe opties voor doeltreffender interactievaardigheden kunnen worden aangeleerd, zonder dat er iemand wordt beschuldigd. Waarom maken we er geen beleid van om ouders en verzorgers van pestkoppen standaard op school uit te nodigen? De uitdaging zou zijn om helder te krijgen op welke gebieden ouders steun kunnen gebruiken in stressvolle situaties, hen te trainen in assertieve en niet-autoritaire ouderschapsvaardigheden, en om deze ouders te bekrachtigen in hun ouderlijke rol door hen op basis van samenwerking te betrekken bij de programma’s die worden aangereikt ter ondersteuning van hun kinderen.

Zolang vormen van geweld in het gezin worden goedgekeurd, zullen er pestkoppen zijn

Zolang vormen van geweld in het gezin worden goedgekeurd, zullen er pestkoppen zijn: pestkoppen op scholen, pestkoppen in het zakenleven, pestkoppen in de politiek. Tot dan zullen er ook slachtoffers zijn. Dit is geen onontkoombaar fenomeen; dit is het resultaat van menselijk handelen in de geschiedenis. Historici en antropologen hebben onlangs ontdekt dat tot voor kort, gedurende het grootste deel van de menselijke geschiedenis, kinderen extreem gewelddadig werden behandeld (De Mause 1982 en 1988, Blaffer-Hrdy 2001, Boswell 1988). Het is dan ook geen wonder dat geweld zich in zovele gedaanten manifesteert, in elke leeftijdsgroep, en dat de meesten van ons bij vlagen de mist in gaan door onze kinderen gewelddadig te bejegenen, zelfs als we naar geweldloosheid streven.

Het goede nieuws is dat slaan, tikken en verbaal mishandelen van kinderen wereldwijd op hun retour zijn. Tot nu toe zijn er meer dan 10 landen die lijfstraffen in het gezin wettelijk hebben verboden, en nog veel meer landen zijn dat van plan. In de meeste landen is het gebruik van lijfstraffen op scholen inmiddels verboden. Uit een peiling door Gelles en Straus (Journal of Interpersonal Violence, June 1987) bleek dat ondanks dat geweld tegen kinderen nog steeds extreem vaak voorkomt in de VS, het percentage tussen 1975 en 1985 toch met 47% is gedaald. Dit soort ontwikkelingen zijn reden om optimistisch te zijn over het idee dat pesten uiteindelijk een zeldzamer fenomeen zal worden. Deze vooruitgang kan worden versneld als we onszelf blijven herinneren aan het feit dat elke pestkop die we tegenkomen, iemand is die zelf wordt of werd gepest. Daarom is het belangrijk dat we bereid zijn het systeem aan te pakken, in plaats van de symptomen.

Oorspronkelijke titel: Natural Born Bullies (2003)
Auteur: Robin Grille
Nederlandse vertaling: Mieke Bijsterbosch, Marianne Vanderveen-Kolkena en Heleen Bos (2017) voor KROOST 

Bronnen:
Baldry, AC and Farrington DP (1998) ‘Parenting Influences on Bullying and Victimisation’ Journal of Legal and Criminological Psychology Vol 3(2) pp. 237-254
Bandura, A (1973) Aggression: A Social Learning Analysis New Jersey: Prentice Hall
Baron, RA (1977) Human Aggression NY: Plenum Press
Berger, AM et al. (1988) ‘The Self-Report of Punitive Childhood Experiences of Young Adults and Adolescents’ Child Abuse and Neglect Vol 12 pp. 251-262
Berkowitz, L (1993) Aggression, it’s Causes, Consequences and Control NY: McGraw-Hill
Blaffer-Hrdy, Sarah (2001) Mother Nature
Boswell, John (1988) ‘The Kindness of Strangers – The Abandonment of Children in Western Europe from Late Antiquity to the Renaissance’ New York: Pantheon Books
De Mause, Lloyd (1982) Foundations of Psycho-History Creative Roots Inc. New York
De Mause, Lloyd (Ed) (1988) ‘The History of Childhood – The Untold Story of Child Abuse’ Peter Bedrick Books, New York
Gelles, RJ and Straus MA (1987) ‘Is Violence Toward Children Increasing?’ Journal of Interpersonal Violence Vol 2(2) pp. 212-222
Gershoff, Elizabeth (2002) ‘Corporal Punishment by Parents and Associated Child Behaviours and Experiences: A Meta-Analytic and Theoretical Review’ Psychological Bulletin Vol 128(4) p. 539-579
Hunter and Kilstrom (1979) (Reviewed in Spatz-Widom article)
Knutson, JF and Selner, MB (1994) ‘Punitive Childhood Experiences Reported by Young Adults Over a 10-year Period’ Child Abuse and Neglect Vol 18(2) pp. 155-166
Muller, RT et al. (1995) ‘The Interpersonal Transmission of Corporal Punishment: A Comparison of Social Learning and Temperament Models’ Child Abuse and Neglect Vol 19(11) pp. 1323-1335
Rigby, K (1994) ‘Psychological Functioning in Families of Australian adolescent schoolchildren involved in bully-victim problems’ Journal of Family Therapy Vol 16(2) pp.173-187
Sheline JL et al. (1994) ‘Risk Factors for Violent Behaviour in Elementary School Boys: Have You Hugged Your Child Today? American Journal of Public Health Vol 84(4) pp. 661-663
Spatz Widom, C (1989) ‘Does Violence Beget Violence? A Critical Examination of the Literature’ Psychological Bulletin Vol 106(1) pp. 3-28
Vissing, YM et al. (1991) ‘Verbal Aggression by Parents and Psychological Problems of Children’ Child Abuse and Neglect Vol 15(3) pp. 223-238
Walters, GC and Grusec, JE (1977) Punishment San Francisco: WH Freeman

Robin Grille is een psycholoog met een privépraktijk in Sydney, Australië, waar hij individuele psychotherapie en relatietherapie biedt. Robin geeft lezingen en onderwijs over ouderschap over de hele wereld, onder andere sprak hij op de conferentie van Unicef UK in 2015. De artikelen die Robin Grille schrijft worden wereldwijd gelezen. Hij schreef 2 boeken: Heart-to-heart Parenting en Parenting for a Peaceful World en hij schrijft momenteel zijn derde boek ‘Inner Child Journeys’. De websites van Robin Grille zijn te vinden via de volgende links: www.hearttoheartparenting.org en www.our-emotional-health.com.

 

Koester het kind in jezelf – recensie

Er zijn mensen die vinden dat je vooruit moet kijken, niet achterom. Of ze zeggen dat het met hen immers ook goed is gekomen, die tik van vader hier of die schreeuw van moeder daar heeft echt geen kwaad gedaan! Anderen stellen dat het in die tijd nu eenmaal zo ging. Ik ben ervan overtuigd dat zo’n houding voor niemand bijdraagt. Je kunt wel rationaliseren, wegwuiven, vergoelijken of zelfs ontkennen wat jou overkwam, maar dat betekent niet dat de gebeurtenissen uit je jeugd geen rol meer spelen in het hier en nu. Ik wil in dit blog graag met je delen waarom het zo belangrijk is om je emotioneel bewust te worden van je geschiedenis, en wat mij hierbij helpt.

koester het kind in jezelf
Gevoelens die niet bij het nu horen

Een aantal jaren geleden zocht ik psychologische hulp, in eerste instantie vanwege problemen in de relatie met mijn (nu ex-) partner. De relatieproblemen, waren zichtbaar aan de oppervlakte. Maar in de therapie werd steeds helderder wat er op dieper niveau speelde. Bij onderzoek bleek ik gevoelens uit te leven die voortkwamen uit oude, onvervulde behoeften van het kleine meisje dat ik zelf eens was. Behoeften aan nabijheid, steun, respect, waardering, empathie en voedende communicatie. Gaandeweg leerde ik hoe belangrijk het is om nu, als volwassen vrouw, zelf dat kind in mij te gaan geven wat het destijds niet kreeg.

Adequate zelfzorg 
We zouden ook niet met een verstuikt been blijven wandelen, schrijft Dr. Alice Miller in één van haar boeken. We zouden ons been waarschijnlijk eerst goed (laten) verzorgen, zodat het kan genezen. Waarom onszelf dan adequate zorg voor de wonden uit onze kindertijd onthouden, daarmee blijven rondlopen? Oude gevoelens, die zich vaak aandienen in relaties en contacten met anderen (meestal onze eigen kinderen!), hebben ons zoveel te vertellen. Als we de oorsprong van die gevoelens helder krijgen en empathie ontwikkelen voor het kind dat we waren, kunnen we harmonieus en gezond leven. Hoewel deze herinneringen pijnlijk kunnen zijn, zoals het verzorgen van een fysieke wond ook pijnlijk kan zijn, zie ik geen andere optie dan de feiten onder ogen te zien. Te onderzoeken wat er met mij is gebeurd toen ik een klein kind was, te voelen hoe dat voor mij was. Om mijzelf en mijn geliefden te beschermen tegen nog meer schadelijke effecten van het leed uit mijn kindertijd. Om in het hier en nu te kunnen leven.

Tekst gaat verder na de video

De Gordon® training en je persoonlijke geschiedenis
In een training ‘Effectief Communiceren met Kinderen’ wordt het voor ouders heel helder wat bijdraagt voor een kind, en wat niet. We blikken met sommige oefeningen terug op wat we persoonlijk aan positiefs en negatiefs hebben meegemaakt. Juist deze oefeningen kunnen zo verduidelijken wat ons hielp, en wat niet. Deze kennis gun ik elke ouder, wat een belangrijke reden is dat ik Gordon® trainer werd. En hoewel met decennia aan onderzoek de schat aan wijsheid van het Gordon® Model fier overeind blijft staan, heeft mijn kind zelf mij duidelijk gemaakt dat de informatie klopt. Ook is het zo dat de training ‘Effectief Communiceren met Kinderen’, vooral een praktische training in effectieve communicatievaardigheden is, geen psychologische.

Koester het kind in jezelf
Een boekje wat dieper ingaat op eigen ervaringen uit de kindertijd, wil ik deelnemers van de training en andere ouders van harte aanbevelen. Want wij dragen allemaal verwondingen in ons mee, de één meer dan de ander. Het boekje heet ‘Koester het kind in jezelf’. Op het kaft staat: “Je kunt het kind dat je (mee)opvoedt slechts respecteren als je allereest ook het kind in jezelf respecteert, kent en begrijpt.” Oorspronkelijk werd het boekje geschreven voor werkers in de kinderopvang, maar de inzichten en praktische oefeningen zijn ook voor ouders in het gezin toepasbaar. Het boekje is geschreven door Theo van der Heijden (psycholoog, docent, trainer en coördinator van een praktijk voor psychotherapie) en Hans Rutgers (arts en psychotherapeut). De inzichten in het boek zijn gebaseerd op het werk van Alice Miller en Eric Berne. Alice Miller was psycholoog en auteur van 13 boeken, zij is bekend geworden door haar onderzoek naar en haar strijd tegen kindermishandeling. Eric Berne was een Canadese psychiater en grondlegger van de Transactionele Analyse, ook hij schreef meerdere boeken.

Inhoud van het boek
Na de inleiding, volgt in hoofdstuk 1 een samenvatting over het werk van Alice Miller. Miller maakte met haar werk duidelijk dat onder het mom van opvoeding heel veel kinderen onderdrukt, misbruikt en zelfs fysiek, seksueel of geestelijk mishandeld worden. Hoofstuk 2 geeft een uittreksel weer van het werk van Eric Berne. Je vindt een beknopte beschrijving van de verschillende leeftijds-/ontwikkelingsfasen vanaf conceptie tot volwassenheid. Ook maakt dit hoofdstuk duidelijk hoe je als volwassene ten allen tijde kunt kiezen voor een volwassen, respectvolle houding. In hoofdstuk 3 worden praktische, herkenbare casussen over perikelen tussen volwassenen en kinderen uitgewerkt. Hoofdstuk 4 bevat een handleiding voor het schoon en gezond maken van je ‘psychische achterkamer’. In dit hoofdstuk vind je suggesties over hoe je je eigen afweer kunt onderzoeken. Je vindt antwoorden op de vraag hoe je pijnlijke gevoelens uit het verleden kunt ophelderen, verwerken en integreren in je dagelijks leven, in plaats van die te verdringen/ uit te leven. Tot slot vind je achter in het boek gereedschappen voor het omgaan met kinderen en volwassenen, een literatuurlijst en informatie over de auteurs.

Het gaat erom de fouten en de miskenningen die hebben plaatsgevonden nu wél haarscherp te zien, de oorzaken daarvan te durven kennen, onomwonden. ~ Theo van der Heijden

KoesterGeen schandpaal
In het boekje lees ik: “Gaat het erom ouders aan de schandpaal te binden? Eindelijk eens lekker uit te halen naar opvoeders? Hen te beschuldigen, te bespotten, en alsnog met straf en boete terug te pakken? Nee, ouders en opvoeders hebben ook weer een verwond innerlijk Kind dat niet erkend werd. Geen schandpaal dus! Waar het om gaat, is dat we de fouten en de miskenningen die hebben plaats gevonden nu wél haarscherp gaan zien. Het gaat erom de oorzaken daarvan te durven kennen, onomwonden, waarbij onze eigen schaamte en schuld ons níet in de weg staan om helder te kijken en te analyseren.” De inhoud van dit boekje is geen aanmoediging om wraak te nemen op onze ouders, die nu misschien bejaard, mogelijk zelfs ziek zijn, of zoals in mijn geval overleden. Integendeel, het doel is bewuster te worden van onze ervaringen als kind, daar voeling mee te krijgen. Daarmee beschadig je niemand, je beschermt er juist jezelf en je omgeving mee.

Als volwassenen geen pijnlijke geschiedenis in zich mee hoeven dragen, zijn ze in staat om helemaal in het nu te leven. ~ Jan Hunt

1+1=3   
Ik heb met het gedachtegoed uit ‘Koester het kind in jezelf’ gewerkt in therapie. Het is mijn overtuiging dat ik hierdoor meer kan profiteren van de Gordon® vaardigheden. Het voelt voor mij als 1+1=3. Dat ik een fysieke, empathische mens bij me had aan het begin van deze ontdekkingsreis, in plaats van een papieren boekje, heeft mijn kansen denk ik positief beïnvloedt. Ik ben er dankbaar voor. Toch zie ik dit boekje als een belangrijke kans voor andere ouders, de schrijvers  van ‘Koester het kind in jezelf’ kunnen voor hen ook fungeren als voelende medereizigers. Mensen die begrip hebben voor wat jou en mij overkwam, dat niet bagatelliseren, verdoezelen of je ervan afleiden, met alle gevolgen van dien. Mensen die jou juist willen helpen om die liefdevolle en respectvolle relatie met jezelf en anderen vorm te geven.

Wat draagt bij voor jou?
Ik ben benieuwd en lees graag: wat draagt voor jou bij aan het groeiproces om respectvol en sensitief te zijn met het kind in jezelf, met de volwassen vrouw of man die je nu bent, en met (je) kind(eren) en anderen om je heen?

Bronnen:
Koester het kind in jezelf 
Waarom liefde zo belangrijk is
Vrij van leugens

Het belang van duidelijkheid

Dat duidelijk zijn belangrijk is voor ouders, daar zijn de meeste opvoeddeskundigen het wel over eens. Maar wat betekent dat, duidelijk zijn? Ik kwam erachter dat er op verschillende manieren betekenis en uitdrukking aan dit begrip wordt gegeven. Daarover meer in dit schrijfsel, en over hoe ik dat aanpak met mijn dochter.

Een confronterende ik-boodschap
Spelende kinderen in huis, is voor mij een bron van plezier. En de tijd vliegt, ik denk weleens dat ik dit straks heel erg ga missen als mijn dochter straks ouder is. Dat er een huis bezaaid met spullen bij hoort, neem ik meestal voor lief. Maar soms ook niet, zoals vanmiddag, toen mijn dochter en haar vriendin samen speelden. “Als ik zie dat jullie spullen mee naar buiten nemen vanaf je kamer, ben ik bezorgd dat ik straks óók nog het terras moet opruimen, en ik zie daar echt tegenop, want ik ben de hele dag al bezig met de huishouding, ” zei ik. “Oké, dan zet ik dit wel terug, en dan spelen we daarmee,” zei mijn dochter, wijzend op een koffertje met spullen. “Ah, wil je dat echt? Dankjewel!” Zo kan dat gaan, als ik mijn dochter duidelijkheid geef door middel van een confronterende ik-boodschap. Ze is dan vaak bereid om rekening met mij te houden.

Zo’n confronterende ik-boodschap bestaat uit 3 delen
1. Gedrag. Ik geef weer wat het feitelijke gedrag is van mijn kind. Wat ik zie, hoor, voel of ruik, zonder te oordelen of te beschuldigen: “Als ik zie dat jullie spullen mee naar buiten nemen vanaf je kamer…”
2. Gevolg. Ik geef weer wat het concrete gevolg voor mij is, in tijd, geld of energie: “… ben ik bezorgd dat ik het terras straks ook nog moet opruimen…”
3. Gevoel. Ik geef weer hoe ik me daarbij voel: “… en ik zie daar echt tegenop, want ik ben de hele dag al bezig met de huishouding.”

Als jij iets doet dat mijn behoeften in de weg staat, zal ik je eerlijk en zonder verwijten vertellen wat ik voel en wat mij hindert en je daarmee de gelegenheid geven je gedrag te veranderen uit respect voor mijn behoeften. ~ Thomas Gordon

Verschillende betekenissen van ‘duidelijk zijn’
In heel veel opvoedboeken is te lezen over het belang van ‘duidelijk zijn’. Als ik de woorden ‘duidelijkheid’ en ‘opvoeding’ via Google invoer, verschijnt er een hele lijst met websites, waarop het over dit onderwerp gaat. Waar het dan meestal op neerkomt, is dat opvoeders bij kinderen aangeven wat er moet gebeuren (en ook hoe, wanneer, waarom en waar), wat het kind wel en niet mag. Zo las ik in een artikel over dit onderwerp: “Grenzen stellen betekent niet alleen dingen verbieden, maar ook aangeven wat wel mag.” Dit is een autoritaire manier van met kinderen omgaan: het kind heeft te doen wat het wordt opgedragen, punt uit, en anders… Straffen en/of beloningen worden dan ingezet. Het Gordon® model is een democratisch model, dit model is niet gebaseerd op macht en dwang. De manier van duidelijkheid geven in het Gordon® model gaat over eerlijkheid, openheid en over vertrouwen. Vertrouwen, dat er mededogen is voor elkaar.

Artikel gaat verder na de afbeelding
bezaaidevloer
Authentieke communicatie
Met ik-boodschappen uit het Gordon® model, geef ik mijn kind duidelijkheid over wat ik voel, over wat mijn behoeften zijn of over hoe ik ergens over denk. Duidelijk zijn betekent voor mij: authentiek communiceren op basis van gelijkwaardigheid en respect. Mijn ervaring is dat kinderen redelijk zijn en dat ze graag willen weten hoe ik ergens in sta: dat ze respect hebben voor mijn behoeften! En als we er niet uitkomen, als er sprake is van een behoefteconflict tussen ons, dan kennen wij een manier om tot een oplossing te komen waar we allebei tevreden mee zijn. Dan heb ik het over de overlegmethode uit het Gordon® model. Daarover later misschien meer.

Hoe gaat het bij jou?
Duidelijk zijn kan dus op verschillende manieren: de ander vertellen wat hij of zij moet doen of niet mag, of op een respectvolle manier open en eerlijk zijn over wat er in je omgaat. Ik kies voor het laatste, en ik ervaar het als een geschenk als ik merk dat mijn dochter bereid is rekening met me te houden. Ik ben benieuwd wat jij verstaat onder ‘duidelijk zijn’ naar je kind en hoe je daar handen en voeten aan geeft in je gezin? Bevalt dat? En hoe is dat voor je kind(eren)?

Bronnen:
Luisteren naar Kinderen door Thomas Gordon
Een credo voor mijn relaties door Thomas Gordon
Parenting Program Comparison door Linda Adams

 

Geluk in plaats van lesjes – over consequenties

Sinds jaar en dag krijgen ouders tips hun kinderen lesjes te leren door gebruik te maken van ‘natuurlijke’ of ‘logische’ consequenties (oftewel gevolgen). Door de voorstanders wordt zelfs beweerd dat deze ‘logische consequenties’ alternatieven zijn voor straf. Maar klopt dat wel? En, wat is eigenlijk precies het verschil tussen natuurlijke en logische consequenties?

Enkele voorbeelden van ‘logische consequenties’
* Een moeder vertelde me: “Als mijn zoon (6) ’s avonds niet wil eten, dwing ik hem echt niet hoor! De consequentie is dan wel dat hij met ‘trek’ naar bed gaat.”
* Op een website over opvoeding las ik over een jongen van 10. Het probleem was dat hij geregeld vergat zijn konijn water te geven. Het advies voor de ouders was om een ‘afspraak’ met het kind te maken. Een voorbeeld van zo’n afspraak was dat hij dan bijvoorbeeld geen limonade zou krijgen de volgende dag. Konijn geen water, hij geen lekker drankje.
* “Wie niet luisteren wil moet maar weten wat er van komt”, zijn woorden die nog naklinken uit mijn eigen jeugd. Ik zie ons nog zitten aan de grote tafel bij ons thuis. We moest aan tafel blijven, tot we het eten, dat we niet lustten, opaten.
* De moeder in dit artikel vond dat haar kind van 3 maar moest leren dat het weer haar zou kunnen treffen wanneer ze geen jas aan wilde. Zelfs in de winter liet moeder de jas dan thuis. Ook vond ze dat haar zoon van 10 zelf moest ondervinden dat weersinvloeden zijn skeelers zouden kunnen aantasten als hij die buiten liet liggen. Moeder ruimde zijn skeelers bewust niet op. En als hij boos werd tijdens het spelen van een spelletje, was de consequentie dat ze stopten met het spelen van het spel.

Hoe ik het zie is dat ik als ouder verantwoordelijk ben mijn kinderen te voeden als ze honger hebben, hen te warmen als ze kou lijden, en hen te helpen als ze verdriet hebben. ~ Rue Kream

Laat me weten als je van gedachten verandert!
De één stuurt zijn kind met honger naar bed, de ander dwingt haar kind te eten. Weer een ander bedenkt een onaangenaam gevolg voor als haar kind zijn konijn vergeet water te geven. De laatste ouder uit de rij met voorbeelden liet haar kind kou lijden en beraamde andere akelige gevolgen wanneer haar kinderen zich op een bepaalde manier gedroegen. Respect, vertrouwen en liefdevolle zorg kan ik in bovenstaande voorbeelden niet ervaren. Dat ervaar ik wel in de reactie van Rue Kream in bovengenoemd artikel. Kream vertelt aan de moeder die geen jas meenam voor haar kind, wat zij in zulke situaties zou doen: “Als mijn kinderen geen jas aan willen, krijgen ze een omhelzing en laat ik hen gaan. Tenslotte voel ik hun lichamen niet, zij voelen het. ‘Laat me weten als je van gedachten verandert’, zeg ik er dan bij. En als we op pad gaan, zorg ik ervoor dat we warme kleding meenemen, voor als de kinderen zich later bedenken. Want dat ze het nu niet koud hebben, betekent niet dat ze straks nog warm zijn.” Ze vervolgt: “Het zijn pas echt natuurlijke gevolgen als je ze niet plant. Elke keer als een ouder van tevoren iets onaangenaams uitstippelt voor een kind, zodat dit kind een lesje zal leren, is het geen natuurlijke consequentie, maar een straf! In plaats van kinderen lesjes te leren, kunnen ouders zich veel beter focussen op hoe ze kunnen bijdragen aan geluk en plezier in het leven van hun kinderen.”

Het verschil tussen natuurlijke en logische consequenties
Natuurlijke consequenties zijn dus gevolgen die geheel ongepland plaatsvinden. Thomas Gordon legt dat uit in zijn boek ‘Opvoeden tot zelfdiscipline’: “Als een kind van 9 jaar bijvoorbeeld haar veters niet strikt, valt en haar knie bezeert, is dat een natuurlijk gevolg. Niemand heeft zoiets bedacht of georganiseerd, niemand heeft het kind een lesje willen leren. Een kind kan concluderen dat het belangrijk is om haar veters een volgende keer te strikken, en daar is niets mis mee. Al heeft het kind in zo’n geval pijn, de gebeurtenis schaadt de relatie tussen ouder en kind op geen enkele manier. Logische consequenties daarentegen zijn doelbewust ontworpen, beraamd en uitgevoerd door volwassenen, in tegenstelling tot Moeder Natuur.” Er bestaat dus een groot verschil tussen natuurlijke en ‘logische’ consequenties en ze worden nogal eens door elkaar gehaald!

Als mijn kind iets buiten laat liggen dat beter naar binnen kan, ruim ik het op. De natuurlijke consequentie daarvan is dat mijn kind zich geliefd voelt ~ Rue Kream

Cadeautje van Sara, augustus 2017
Cadeautje van Sara, augustus 2017

Geen plaats voor logische consequenties   
Thomas Gordon beschrijft in zijn boek ‘Opvoeden tot zelfdiscipline’ waarom hij er bewust niet voor heeft gekozen ‘logische’ consequenties een plaats te geven in zijn model. Hij neemt een voorbeeld van een kind dat te laat thuis komt voor het eten. Volgens anderen zou het ‘logische gevolg’ nu kunnen zijn dat het kind zonder eten naar bed moet. Thomas Gordon schrijft: “In ons gezin zouden de gevolgen kunnen zijn dat mijn dochter koud eten voorgezet krijgt of het zelf zou moeten opwarmen, of dat zij een boterham klaar zou moeten maken, of wat dan ook. Maar naar bed moeten zonder eten! Dat is niet alleen onlogisch, het is een keiharde poging macht uit te oefenen door middel van op straf gebaseerde discipline. Om deze reden heeft het begrip ‘logische gevolgen’ geen plaats binnen P.E.T. (de Gordon® training voor ouders en opvoeders), noch binnen T.E.T. (de Gordon® training voor leerkrachten). Het is niets minder dan een eufemisme voor externe controle door straf.” ‘Logische consequenties’ zijn dus vooral mooi klinkende woorden voor straf! Ik ben blij dat Thomas Gordon zich zo duidelijk heeft uitgesproken over dit onderwerp. Ik denk dat dit mij en andere ouders kan helpen bij het maken van een bewustere keuze voor hoe wij met onze kinderen willen omgaan.

Effectieve vaardigheden
Het Gordon® model kent effectieve vaardigheden wanneer jouw kind in pijn is of ander ongemak. Je leert je kind op zo’n manier helpen, dat het toch zelf verantwoordelijkheid kan nemen voor haar of zijn problemen, passend bij de leeftijd, ontwikkeling en situatie. Ook kent het Gordon® model vaardigheden voor die situaties waarin kinderen de behoeften van hun ouders in de weg staan, waarbij de ouders een probleem ervaren. Vaardigheden die gebaseerd zijn op eerlijke expressie en respect, zonder gebruik te maken van expliciete en subtiele maniertjes en trucs op basis van macht en dwang. De vaardigheden in het Gordon® model dragen bij aan een warme relatie tussen ouder en kind.

Plezier en geluk
Rue Kream vertelt wat er in haar gezin gebeurt: haar kinderen helpen elkaar! Als de fiets van het éne kind nog buiten ligt, ruimt het andere kind de fiets op. Zou dit een natuurlijk gevolg zijn van de liefdevolle en respectvolle zorg die deze kinderen genieten? Ik vond het artikel hartverwarmend en inspirerend, en verheug me op meer in haar boek . Want ik wil graag focussen op plezier, geluk en een warme relatie met mijn kind, in plaats van op lesjes leren.

Bronnen:
Artikel Natural Consequences door Rue Kream
Boek Teaching Children Self-Discipline at Home and at School door T. Gordon

Hoe schermtijd de relatie met je kind kan verstoren

Schermtijd is een ‘big issue’ voor veel ouders. Ouders zijn vaak bang dat (veel) televisie kijken, internetten of gamen een kind kan schaden. Is die angst terecht?

Behoeften van kinderen
Inspiratie over omgaan met kinderen vind ik vooral bij mensen wie een groot vertrouwen in kinderen aan de dag leggen, zoals bijvoorbeeld bij Peter Gray, professor in de Psychologie aan Boston College. Hij vroeg zich af wat er klopt van allerlei waarschuwingen over gamen. Hij legt in dit artikel uit dat kinderen niet lijden aan het vrijwillig doorbrengen van tijd achter schermen, maar wel aan sturing en begrenzing. Deze kinderen lijden door gebrek aan autonomie en vrijheid. Misschien zijn het juist deze behoeften die kinderen bij het gamen ingevuld krijgen? In situaties waar volwassenen het voor het zeggen hebben, worden kinderen misschien behandeld als idioten die constant sturing nodig hebben. Maar bij het gamen zijn zij ‘in charge’, krijgen zij de kans om moeilijke problemen op te lossen en uitzonderlijke vaardigheden te tonen, zo voert Gray aan. Gray omschrijft in praktijkvoorbeelden wat kinderen zoal kunnen leren van hun digitale activiteiten, zelfs van de meest stompzinnige televisieprogramma’s. Ook vraagt hij zich af waarom we het gewoon vinden dat kinderen uren achtereen in de schoolbanken moeten zitten, en we bezorgd zijn als een kind uren, geheel vrijwillig, achter de computer doorbrengt.

Plato pleitte voor een verbod op spel en poëzie , vanwege het schadelijke effect ervan op de jeugd. ~ Peter Gray

Mythes en angsten
Kinderen die veel achter schermen zitten zouden vaker overgewicht krijgen, minder buiten spelen, minder sociaal vaardig zijn of zelfs psychisch ongezond, en agressie zou toenemen door het spelen van videogames met agressieve content. In bovengenoemd artikel brengt Gray nuance aan en beschrijft hij hoe de wetenschap deze mythes en angsten weerlegt. Zo blijken kinderen die geregeld gamen juist minder last te hebben van overgewicht, zijn ze sociaal meer betrokken en houden ze meer van buitenspelen in vergelijking met hun niet-gamende leeftijdsgenoten. Gray voert ook aan dat er wat hem betreft weinig verschil is tussen videospel met agressieve content, en boeken met agressieve inhoud. Die laatste zijn maar al te vaak verplichte kost op school! Uit onderzoek bleek ook dat gamen het leggen van contacten en vriendschappen bevordert, zowel online-vriendschappen als vriendschappen in de fysieke wereld.

Het gereedschap van de tijd
Peter Gray legt uit dat het in de natuur van kinderen zit om het gereedschap van hun tijd te gebruiken. Instinctief herkennen zij het belang ervan voor hun leven, voor hun toekomst. In vroeger tijden bestonden de belangrijkste gereedschappen uit bijvoorbeeld pijlen, bogen, bijlen en messen. In onze tijd is de computer onbetwist hét belangrijkste instrument. Kinderen hebben dus heel goede redenen voor hun digitale bezigheden. Natuurlijk is elk kind anders, het ene kind geeft er de voorkeur aan uren achtereen te lezen of te gamen, terwijl het andere kind zich veel liever vermaakt met voetballen, vissen of dansen. In elk geval ken ik geen kind dat niet speelt met het instrument van onze tijd!

Artikel gaat verder onder de videoDDe

Kansen
De vele voordelen van internet wil ik mijn dochter (8 jaar) niet onthouden. Ook kies ik ervoor vanuit vertrouwen met haar om te gaan. Ik geloof dat het zo belangrijk is dat een kind de kans krijgt om zelf zijn of haar levenspad te ontwikkelen. Bij ons dus geen begrenzingen voor hoe mijn dochter haar vrije tijd doorbrengt. Hoewel er dagen zijn dat ze niet omkijkt naar de computer of televisie, zit ze op andere momenten uren achter het scherm. Van dansen op liedjes tot het bekijken van allerhande filmpjes en het spelen van spelletjes, ze vindt het heerlijk. Gamen doet ze (nog) niet, ik weet niet of ze daar interesse voor gaat krijgen. Intussen pikt ze graantjes mee van de Engelse taal; “Mama, wat betekent dit?” Dankzij haar internet-activiteiten wisselen wij met regelmaat uit over onderwerpen zoals bijvoorbeeld pesten. Kansen, voor ons allebei, om onze waarden met elkaar te delen en verder te ontwikkelen.

Samen afspraken maken
Ook houdt mijn dochter, redelijk als kinderen zijn, rekening met mij. Als ik bijvoorbeeld last heb van het volume, gebruikt ze haar hoofdtelefoon of ze gaat naar haar kamer met het apparaat. En samen maakten wij de afspraak dat we tijdens het eten geen schermen gebruiken, om met aandacht bij elkaar te zijn. In mijn dochters woorden: “Voor de gezelligheid doen we dat hè mama?” Behalve als er pizza op het menu staat, want dan kijken we graag een film of ‘Eén tegen 100’! Wat betreft de mythes over overgewicht en inactiviteit: mijn dochter heeft naar schatting een gemiddeld gewicht. Ze houdt, naast televisie kijken en internetten, óók van bomen beklimmen, waveboarden, skeeleren, zwemmen. Van tekenen, voorlezen, met kralen werken en… Er zijn nog zoveel andere dingen die ze graag doet. Met een aantal kinderen in haar omgeving beleeft ze innige vriendschappen. Kortom, de angstige waarschuwingen over overgewicht, sociale isolatie en agressie, bleken tot nu toe in ons geval…tja… echte mythes.

Leef je waarden
Sommige ouders vinden het onbegrijpelijk dat hun kind veel tijd doorbrengt met internetten, al dan niet op mobieltjes. Als je zelf bepaalde ideeën en gewoontes hebt, kan ik me voorstellen dat het lastig is als je kind op dat vlak andere keuzes maakt. Toch heeft het internetgedrag van kinderen meestal geen concrete gevolgen voor ouders; het kost de ouders geen extra tijd, geld of energie. Met het online doorbrengen van hun vrije tijd, staan deze kinderen de behoeften van hun ouders geen strobreed in de weg. Dat laatste maakt het een treffend voorbeeld van een waardenconflict. Als ouder en kind verschillende waarden hebben, hoeft de relatie daar niet onder te lijden, zolang zij elkaar vrij laten de eigen waarden te leven. Maar de relatie tussen ouder en kind kan wel schade oplopen wanneer ouders hun waarden opleggen. Wanneer die ouders bijvoorbeeld bepalen hoe hun kind vrije tijd mag doorbrengen, wanneer zij de keuzemogelijkheden van hun kind inperken. Dat kinderen nog het meeste leren van het voorbeeld dat belangrijke volwassenen in hun leven geven, is algemeen bekend. Als ouder je waarden leven, lijkt mij daarom effectief. Welke vaardigheden doeltreffend zijn als je graag je waarden zou overdragen aan je kind, beschrijf ik in dit artikel.

Elke keer als we kinderen ervan weerhouden te spelen en te exploreren volgens hun eigen voorkeuren, leggen we een steen op de muur tussen hen en ons. In essentie zeggen we: ‘Ik vertrouw jou de controle over je leven niet toe!’ ~ Peter Gray

Hoe gaat het bij jullie?
Het advies van Peter Gray: “Denk nog eens na voor je een kind beperkt in het gamen, en begrens je kind dan niet” –  neem ik ter harte. De mythes en angstige waarschuwingen die de ronde doen bleken voor ons gezin ongegrond. Ik ben benieuwd hoe dat gaat in jouw gezin, hoe sta jij erin, welke adviezen volg jij? En, hoe is dat voor je kinderen?

Inspiratie
Free to learn door Peter Gray.

Dit artikel schreef ik voor KROOST.

Een prijs voor de hele klas

Te leven met een kind, haar te zien opgroeien, ervaar ik als een grote schat in mijn leven. Meer dan eens stroomt mijn hart over, van blijheid en verwondering. Dat gebeurde gister bijvoorbeeld, toen mijn dochter van 8 me vertelde dat ze een kleurwedstrijd had gewonnen. Ik was ontroerd door wat ze toen deed.

“Mamma, ik heb de kleurwedstrijd gewonnen! Kijk, dit was de prijs!” Ze toont me het houten bijenhotel en lacht van oor tot oor. “Oh, kijk aan, dat is een hotel voor insecten! Was er een wedstrijd? Vertel me er eens wat meer over!” “Nou, ik heb dus gewonnen hè? De hele klas heeft de tekening die Gwendolyn heeft gemaakt gekleurd, en toen konden we stemmen. De juf zei dat we niet op onszelf mochten stemmen. En de meeste kinderen hebben op mij gestemd. En nu heb ik gewonnen!” “Het klinkt of je heel blij bent met al die waardering?” “Ja! Maar mama, ik vond mijn tekening niet eens de mooiste!” “Nee?” “Nee. Al zei Fay dat ze al zeker wist dat ik zou winnen, maar ik vond die van Cato het allermooist. Ik heb op haar kleurplaat gestemd.” “Jij genoot het meest van de kleurplaat van Cato?” “Ja. Maar weet je mama, nu heb ik gewonnen en de anderen niet… dat is niet leuk voor hen hè?” “Vind je het jammer voor je klasgenootjes dat zij niet hebben gewonnen?” “Ja… Maar weet je, ik kan natuurlijk ook iets voor hén maken. En dan geef ik ze een snoepje uit mijn snoeppot.” “Je zou wel iets willen doen, dat iedereen dan blij is? Zal ik dan pepermuntjes kopen, dan kan jij jouw snoepjes voor jezelf houden..?” “Oh, wil je dat echt, mama?” “Ja, ik word ook helemaal blij van je idee en wil er graag aan mee doen!” “Oh, bedankt mama!”

Wat ik in mijn leven wil is mededogen, een stroom van wederzijds geven, die opwelt uit het hart ~ Marshall Rosenberg

Sara knipte voor elk kind een kaartje uit vouwblaadjes, waarop ze mij vroeg te schrijven: “Ik wens je een fijn schooljaar.” Ze deed me voor hoe ik dat precies kon doen. We vouwden 28 envelopjes, en stopten in ieder envelopje een kaartje en een pepermuntje. Op elk envelopje schreef ze zorgvuldig de namen van haar klasgenootjes, en die van haar juffen.

Artikel gaat verder onder de afbeelding
envelopjes

Mijn kind had genoten van de waardering van haar klasgenootjes. Ook had ze interesse gehad in hoe de anderen zich zouden voelen. Het was haar wens geweest om te delen van haar snoepjes, die ze had gekocht van haar zakgeld. Het was haar wens geweest dat er geen verliezers zouden zijn. Zou het ermee te maken hebben, dat ze de geen-verlies-methode (Methode III) uit het Gordon® model kent?

Inspiratie:
Boek Luisteren naar Kinderen, door Thomas Gordon
Boek Geweldloze Communicatie, door Marshall Rosenberg

Mama, waar gingen die mensen dan naar toe met de trein?

Hoe praat je met je kind over oorlog? Samen met mijn dochter Sara (8) bekeek ik de film ‘Oorlogsgeheimen’. Zij stelde mij er vragen over. Maar zelf had ik er ook een paar: wat maakt mensen tot helpers, en wat is de rol van ouderschap hierin?

Gisteren keek ik samen met mijn dochter de film ‘Oorlogsgeheimen’. De film gaat over twee jongens, Lambert en Tuur, dikke vrienden in tijden van oorlog. De vader van de één was NSB-er, de vader van de ander actief in het verzet. Er komt een meisje in het dorp wonen, maar zij blijkt niet te zijn wie ze zegt. Maartje is eigenlijk Tamar, een Joods meisje. De jongens sluiten vriendschap met haar. Maar wat gebeurt er dan met Tamar?

Mijn dochter en ik praten voor het eerst in haar leven over de gruwelijkheden van de oorlog. Af en toe zetten we de film op pauze. Het kost me moeite om eerlijk antwoord te geven op haar vragen, zoals: ‘Maar mama, waar gingen die mensen dan naar toe met die trein?’ En: ‘Wat gebeurde er dan in het concentratiekamp?’

Artikel gaat verder onder de video

Diepe dankbaarheid, bewondering en respect voel ik voor alle mensen die joodse medemensen hebben geholpen gedurende de Holocaust. Zou ik helpen, in zo’n situatie, vraag ik me af? Ook ben ik benieuwd naar de mensen wie deze helpers hebben opgevoed, hun ouders. In dit artikel van de Zwitserse psycholoog Alice Miller (1923 – 2010) las ik dat deze helpers bijna allemaal meldden dat ze in hun jeugd niet werden geslagen, dat ze steun ontvingen van hun ouders, dat hun ouders argumenten gebruikten in plaats van straf. Hoe groot is de invloed van respectvol ouderschap, op een individu en op onze samenleving. Wat kunnen we hier belangrijke lessen uit leren!

Mensen die vroeg in hun leven affectie en steun hebben ontvangen, imiteren dit sympathieke en autonome gedrag snel.” ~ Alice Miller

Tekening door Sara
Tekening door Sara

Alice Miller heeft een Joodse achtergrond en ze maakte zelf de Holocaust mee. Als enige van haar familie heeft zij door onder te duiken de oorlog overleefd. Zij is getuige geweest van wreedheden in het getto van Warschau. Alice Miller schreef in 13 boeken en op haar website over de verbanden tussen ervaringen in de kindertijd en gedrag op volwassen leeftijd. Ze verdiepte zich in de kindertijd van o.a. Hitler in haar boek ‘In den beginne was er opvoeding’. Het is opmerkelijk dat juist zij, met haar Joodse afkomst en ervaringen gedurende de Holocaust, zich empathisch heeft opgesteld tegenover het kind dat Adolf Hitler eens was.

Morgen is het 4 mei. Dan denk ik aan mensen zoals Tamar. En aan alle helpers, en hun ouders. In de stilte zal ik hen bedanken.

Inspiratie:
Boek In den beginne was er opvoeding, door Alice Miller.
Boek Buiten is het oorlog, door Janny van der Molen, voor kinderen vanaf 8 jaar.

Dit artikel schreef ik voor KROOST