De bijwerkingen van macht

Er zijn situaties waarbij het nodig is om als ouder je macht te gebruiken. Niet om je zin te krijgen of om te laten merken wie de baas is, maar om te beschermen. Denk aan een kind dat een drukke weg wil oversteken, dat kind hou je tegen! Vaak dénken we echter dat we macht moeten gebruiken, maar klopt dat? Het is mijn ervaring dat er bijna altijd alternatieven zijn. En welke problemen halen we ons op de hals, als we toch macht gebruiken? Zijn we ons bewust van de keerzijde van die medaille? Ik deel in dit blog een aantal persoonlijke ervaringen met betrekking tot macht én ik wil je informeren over de bijwerkingen ervan. 

Wat is macht?
Thomas Gordon heeft uitgebreid over het thema macht geschreven, door hem ook wel aangeduid als gezag-M. In het kort gaat macht over een vorm van gezag waarbij de ander wordt gedwongen en/of gedomineerd. Bij deze vorm van gezag worden beloningen en/of straffen ingezet. Mensen wie dit soort macht gebruiken hopen dat de ander zal doen wat zij willen, gehoorzaam zal zijn. Ze gaan in een positie staan waar ze de baas spelen over anderen. Hij of zij die macht gebruikt, bepaalt de doelenGordon merkt op dat de intentie hierbij goed kan zijn, deze doelen kunnen het kind ten goede komen. Hiermee verdedigen deze mensen hun handelen: “Het is voor je eigen bestwil, later ben je me dankbaar.” Mensen die macht gebruiken denken dat zij weten wat het beste is voor de ander, bijvoorbeeld omdat ze ouder zijn, wijzer, ervaren, opgeleid en ga zo maar door. Sommigen praten gebruik van macht goed vanuit hun geloof. Bij gebruik van macht zijn er altijd winnaars en verliezers.

Het drankje – ervaring 1
Toen mijn dochter ongeveer 1,5 jaar oud was kreeg ze eens antibiotica voorgeschreven vanwege een infectie. Ik had haar al een paar keer gedwongen het drankje in te nemen. Mijn dochter verzette zich hevig, ze draaide haar hoofd weg en hield haar handen voor haar gezicht. In een gesprek met iemand, kreeg ik handvatten aangereikt hoe ik het ook anders zou kunnen aanpakken, zonder dwang. Die informatie was nieuw voor mij, ik ben daar zelf niet mee grootgebracht en ook ontbraken zulke voorbeelden in mijn omgeving. Maar ik wilde het proberen, het idee sprak mij aan, er ging respect vanuit. De eerstvolgende keer toen ik het drankje wilde geven en mijn dochter protesteerde, legde ik het spuitje waar het drankje in zat even weg: “Je wilt het nu niet hè?” vroeg ik. Later probeerde ik het nog eens. Wonder boven wonder nam mijn kind het drankje nu zonder problemen in. Ik kon het bijna niet geloven! Gaandeweg begon ik te begrijpen dat het verzet van mijn dochter een reactie was op mijn houding, omdat ik macht (dwang) gebruikte. Toen ze kennelijk eenmaal vertrouwen had dat ik haar autonomie zou respecteren, kwam er ruimte voor samenwerking.

Vrijwillige medewerking van een kind, is de enige vorm van medewerking die waardevol is om te krijgen. ~ Jan Hunt

De prik – ervaring 2
Een andere keer leerde ik over macht en zelfdiscipline, toen mijn dochter 4 jaar was en een vaccinatie zou krijgen. Van tevoren had ik haar uitgelegd waarom we naar het consultatiebureau gingen. Ze was ervan op de hoogte dat ze een prik zou krijgen die haar voor bepaalde ziekten moet beschermen. Ik vertelde haar dat die prik pijnlijk kon zijn. Ik vertelde haar óók dat als ze het niet wilde dat het dan niet zou gebeuren. Dat maakte ik ook duidelijk toen we bij de arts waren: “Als Sara het nu niet wil, maken we graag een nieuwe afspraak,” zei ik. Het ontroert me opnieuw als ik eraan denk dat mijn dochter koos voor de injectie, die pijnlijk voor haar was. Het ongekende vertrouwen dat mijn kind toonde maakt mij nederig en geeft mij besef van mijn verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat dit vertrouwen heel blijft.

Foto: Danielle Macinnes
Foto: Danielle Macinnes

Proefzwemmen – ervaring 3
Mijn dochter was een jaar of 5, toen ze zou proefzwemmen voor haar A-diploma. In de kleedruimten en rondom het zwembad, overal was het vol, verschillende groepen kinderen en hun ouders kwamen om beurten voor het proefexamen. Het was een drukte van jewelste waar ik niet op had gerekend en waar ik mijn dochter niet op had voorbereid. Door de mensenmassa vonden we een weg, veel tijd om aan de situatie te wennen was er niet meer. De zwemjuffrouw zag ons, kwam naar ons toe en ze wilde mijn dochter bij de hand pakken: “Kom snel mee, we gaan beginnen,” zei ze. Mijn dochter klampte zich aan mij vast: “Ik wil bij jou blijven!” “Ach kom nou, dit moet even, ze kan het,” zei de juf. “Sara wil het nu niet, en ik dwing haar niet, dat is een belangrijke waarde voor mij,” antwoordde ik. Hoofdschuddend liep de zwemjuf weg en wij zochten een plekje aan de rand van het zwembad. Terwijl mijn gespannen kind kalmeerde, keken we naar de kinderen die de schoolslag, de rugslag en het watertrappelen demonstreerden. Enkele weken later, toen er weer proefzwemmen was, deed mijn dochter vol overtuiging mee en haalde kort daarna haar diploma. Ik vierde dat het mij opnieuw was gelukt om haar niet te (laten) dwingen, dat ik haar behoefte aan autonomie had gerespecteerd. Ik ben niet verbaasd dat mijn dochters liefde voor zwemmen intact is gebleven. De ervaringen hebben mij geleerd dat als een kind gewoonlijk niet wordt gedwongen, zij gehoor geeft op die momenten dat het er werkelijk toe doet, bijvoorbeeld in situaties waarin gevaar dreigt en er geen tijd is om te communiceren.

De realiteit is, dat een kind gebruik van macht zelden of nooit als in zijn belang ervaart. ~ Thomas Gordon

Wat men niet vertelt
Er zijn nog veel andere situaties waarin ik leerde mijn kind te respecteren in plaats van te dwingen en ik blijf leren. Er waren situaties met betrekking tot voeding (denk aan groenten en fruit eten), verzorging (denk aan tanden poetsen), slapen en rusten (denk aan bedtijden), omgaan met schermen en er zullen hopelijk nog vele situaties volgen. Het helpt mij om te weten dat zelfs in situaties waarin wij denken dat het niet anders kan, de negatieve impact van machtsgebruik niet uitblijft. Daarom vind ik het zo oneerlijk dat ouders zo vaak worden aangemoedigd om in hun macht te gaan staan, hun kinderen te sturen, te dwingen, te begrenzen. Sommige opvoeddeskundigen beweren zelfs dat kinderen dat zelf zouden willen, dat zij zich daar veilig bij voelen, het aloude: ‘het is voor hun eigen bestwil’. Maar deze deskundigen vertellen niet over de keerzijde van de medaille, over de bijwerkingen van macht. In een Gordon® training vertellen we je wel het hele verhaal. De realiteit is, zo legt Gordon uit, dat een kind gebruik van macht zelden of nooit als in zijn belang ervaart. Daarnaast zit geen enkele opvoeder te wachten op de reacties op macht. Die reacties op macht zie je hieronder opgesomd. Ik herken meteen de eerste reactie, ‘verzet’, als ik terug denk aan de situatie toen ik mijn dochter dwong het antibioticadrankje te nemen. Misschien herken jij ook reacties bij je kind toen je hem of haar ergens toe dwong? In het boek Luisteren naar Kinderen door Thomas Gordon worden deze gevolgen of reacties op macht verder uitgediept.

De gevolgen van macht  
1. Verzet, zich afzetten, opstandigheid, negativisme
2. Haat, boosheid, vijandigheid
3. Agressie, wraakneming, terugslaan
4. Liegen, gevoelens verbergen
5. Anderen de schuld geven, klikken, bedriegen
6. Domineren, de baas spelen
7. Beslist willen winnen, niet tegen verlies kunnen
8. Een verbond sluiten, samenspannen tegen de ouders
9. Onderwerping, gehoorzaamheid, meegaandheid
10. In een goed blaadje proberen te komen, hielen likken, de gunst zoeken
11. Zich schikken, gebrek aan zelfwerkzaamheid, bang zijn iets nieuws te proberen, eisen dat succes verzekerd is
12. Zich onttrekken, ontsnappen, fantaseren, regressie.

Je bent welkom!
Afzien van machtsgebruik betekent dat je geen-probleem-gebied groter wordt. Het is mijn ervaring dat omgaan met kinderen zoveel gemakkelijker en plezieriger wordt nu ik assertieve en respectvolle ouderschapsvaardigheden ken, die niet op machtsgebruik zijn gebaseerd. Er is meer verbinding, vertrouwen, samenwerking. Als jij wilt weten hoe je met kinderen om kunt gaan zonder dwang, terwijl de behoeften van je kind(eren) en die van jezelf zoveel mogelijk worden ingevuld, dan nodig ik je van harte uit om mee te doen met de training ‘Effectief Communiceren met Kinderen’. Met het Gordon® model krijg jij een effectief en beproefd alternatief in handen waarbij verliezers tot het verleden behoren: jullie winnen allebei. Met de vaardigheden van dit model werk je aan een duurzame relatie tussen jou en je kind(eren). En mochten de bijwerkingen van macht zich al laten gelden in jouw gezin, dan zullen de Gordon® vaardigheden ongetwijfeld bijdragen aan een goed herstel, zo is mijn ervaring. Je bent van harte welkom!

Bronnen:
Hoofdstuk 10 uit Luisteren naar Kinderen door Thomas Gordon
Hoofdstuk 11 uit Geweldloze Communicatie door Marshall Rosenberg
Artikel The Parenting Magic Words door Jan Hunt

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *