Kajtus, tovenaar – recensie

Toen ik onlangs een boek wilde kopen van de Pools-Joodse arts en pedagoog Janusz Korczak (1878 – 1942), ontdekte ik dat hij ook kinderboeken heeft geschreven. Mijn dochter (8) en ik lazen ‘Kajtus, Tovenaar‘, met plezier en soms ook ontroering. Ik vertel hier graag iets meer over dit kinderboek.

Een greep uit 14 verhalen
‘Kajtus, tovenaar’ gaat over een jongen die tovenaar wil worden. Elke dag oefent hij en het lukt steeds beter. Zo laat hij de pen van de meester verdwijnen, als die voor straf een aantekening in zijn rapport wil schrijven. Een andere keer tovert Kajtus heerlijke snoepjes, verpakt in goudpapier. Op een saaie middag op school tovert hij de tijd vooruit, zodat hij eerder vrij is. De hele stad is in verwarring en Kajtus heeft de grootste lol. Maar dat laat hij niet merken, want hij wil niet dat de mensen doorkrijgen dat hij erachter zit.
De grootmoeder van Kajtus vertelt hem spannende verhalen. Bijvoorbeeld over die dronken buurman die zijn kinderen wilde slaan, totdat Kajtus’ opa daar lucht van kreeg en er een stokje voor stak. Oma vertelt hem dat zijn opa een lieve man was die niet tegen onrecht kon.
Op een dag verdwaalt Kajtus in het bos en raakt bewusteloos door honger, moeheid en kou. Een man brengt hem naar het ziekenhuis en als Kajtus wakker wordt is er een dokter bij hem. De dokter vindt dat Kajtus slaag verdiend heeft vanwege het weglopen. Maar dan komt de vader van Kajtus binnen en neemt zijn zoon in zijn armen. Hij zegt: “Ik zal mijn kind nooit slaan! Het kan best zijn dat hij nog ziek is, maar ik neem Kajtus toch maar liever mee naar huis. Volgens mij is hij bij ons thuis beter af dan hier in het ziekenhuis.”
Juf Wanda is Kajtus’ lievelingsjuf. Zij is zo’n juf die eerlijk tegen je is en je als mens behandelt. Juf Wanda straft de kinderen in haar klas niet en dat wordt haar niet in dank afgenomen. Door de schooldirecteur en andere onderwijzers tenminste. Op de school van Kajtus vinden ze het belangrijker dat de kinderen hoge cijfers halen dan dat ze het er fijn hebben. Juf Wanda voelt zich er niet langer thuis en gaat in een weeshuis werken. Maar de vriendschap tussen juf Wanda en Kajtus blijft.
Op een dag tovert Kajtus zijn dubbelganger, zodat hij op avontuur kan gaan zonder dat zijn ouders hem zullen zoeken. Hij reist van Warschau naar Parijs en van Parijs naar Amerika. Kajtus komt zelfs in Hollywood terecht en krijgt de hoofdrol in een film over een arm weeskind. Maar als de grote première daar is, gaat hij toch liever naar een vioolconcert van een Poolse violist. Kajtus tovert in zijn hoofd een viool van rozenhout en speelt ongemerkt met de violist mee. Het stuk dat ze spelen, heet Heimwee. Dan voelt Kajtus hoe hevig hij naar huis verlangt. De violist moedigt hem aan om zijn hart te volgen.

Kinderen hebben het recht om met tederheid en respect door volwassenen behandeld te worden, vanuit gelijkwaardigheid. ~ Janusz Korczak.

Foto: Samuel Zeller
Foto: Samuel Zeller

Co-creatie
De verhalen in dit boek, dat 102 pagina’s telt, vertelde Janusz Korczak destijds aan de kinderen in zijn Joodse weeshuis in Warschau. Hij luisterde heel goed naar de reacties van de kinderen, en paste zijn verhalen daarop aan. In feite hebben de kinderen dus meegeschreven aan dit boek! Karel Eykman heeft het boek bewerkt op basis van de vertaling van René Görtzen. De illustrator, Patsy Backx, creëerde levendige, eenvoudige tekeningen in zachte, vergrijsde tinten, die als foto’s tussen de verhalen zijn geplakt. Het boek werd als Jaarboek 2016 van de Janusz Korczak Stichting uitgegeven door Levendig Uitgevers.

Het klopt wat je voelt 
Dit boek zit vol humor en spanning, wat veel kinderen zal aanspreken. Wat ik zo waardeer is dat in de verhalen duidelijk wordt bij welke volwassenen Kajtus zich op zijn gemak voelt, wie hem accepteren zoals hij is, met welke mensen hij een fijne relatie heeft. Kajtus ontmoet ook volwassenen bij wie hij het tegenovergestelde ervaart: afwijzing, vernedering. Het is alsof Korczak tussen de regels door zegt: “Het klopt dat je boos wordt als een volwassene je niet goed behandelt. Het is niet wat jij nodig hebt als ze zó met je omgaan. Het klopt ook als je liefde en vriendschap voelt als een volwassene je met respect behandelt en voor je opkomt. Dát ben je waard.”

Nabij tot het einde
Met Korczak en zijn co-schrijvers, de kinderen in het weeshuis, liep het niet goed af. In 1942 werden Korczak en de kinderen eerst naar het getto in Warschau en daarna naar kamp Treblinka gebracht. Daar zijn ze omgebracht. Hoewel Janusz Korczak verschillende keren de kans kreeg om te ontsnappen aan de gaskamer, bleef hij de kinderen nabij tot dit meedogenloze einde. Zijn belangrijke boodschap, dat kinderen óók mensen zijn, is wat een wijs man met een gevoelig hart de wereld heeft nagelaten. Die boodschap hoor ik heel duidelijk in ‘Kajtus, Tovenaar‘.

Inpiratie
Hoe houd je van een kind?
The Last Korczak Boy
In 1942, a man led 192 children to the gas chambers…
Werkstuk van Renée van Eeken (leerling op een basisschool in Amersfoort)
Janusz Korczak Stichting

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *